Сайншанд хотын цахим хуудас

Дэлхийд энергийн төв болсон газар тун цөөхөн байдаг гэнэм. Эх болсон Монгол нутагт минь байх дэлхийн олон орны хүмүүсийн анхаарлыг татагч тэрхүү газрыг үзэж сонирхлоо. Бид эх нутагтаа байгаа гайхамшгийг үл тоох атлаа харийн нутгийн сайн сайхныг бахдан ярьдаг нэг дутагдалтай.

Говийн зүүн хэсэгт орших Дорноговь аймгийн Хамрын хийд. Энэ газрыг Дэлхийн энергийн төв хэмээн нэрлэжээ. Тус газар нь Говийн хутагт Дулдуйтын Данзанравжаагийн (1803-56) эх нутаг юм.

Данзанравжаа нь 1820 оноос эхлэн Хамарын хийд, Чойлонгийн хийд, Бүрдэний хийд зэргийг байгуулан 1840-өөд оноос Улаан сахиусны хийд, Цагаан толгойн хийд, Дэмчигийн хийд зэргийг үндэслэн барьж, “Намтар дуулах дацан” хэмээх театр, Номын сан, “Хүүхдийн дацан” нэртэй сургууль, “Гиваадин Равжаалин” нэртэй үзмэрийн сүм санаачлан барьжээ. Данзанравжаагийн уран бүтээл одоогоор мэдэгдэж байгаа 100 гаруй дуу /үүнээс нэлээд хэсэг нь уртын дуу/, яруу найраг 300 гаруй /үүний 150 орчим нь төвд хэл дээр/, гүн ухааны бүтэн боть, 10 дэвтэр жүжгийн зохиол, шашны зан үйлийн олон арван бүтээл, олон арван уран зургууд бүтээсэн Монголын их соён гэгээрүүлэгч, гүн ухаантан, яруу найрагч, театрын урлагийн анхдагч хүн юм. Тэрээр эмэгтэй хүнийг дээдлэн хүндэлдэг байсан нэгэн.

1856 онд Данзанравжаа 53 насандаа Манж, Хятадын  бодлогоор хорлогдон нас барсны дараа түүний шарилыг Балчинчойжоо лам занданшуулан Гивааданравжаалин цуглуулгын сүмд бусад эд өлгийн зүйлстэй хамт авдарлан залсан гэдэг. Харин өдгөө Дорноговь аймгийн төв Сайншанд хотод байрлах музейд нь түүний чандар хадгалагддаг юм билээ.

Хутагт Данзанравжаа  83 наслах ёстой байсан гэдэг. Гэвч өндөр насалбал, Монгол дах Манжийн удирдагч нар түүнийг хөнөөж, түүний шавь нарыг олноор нь устгаж, өв залгамжийг нь бүрмөсөн устгах байсныг урьдчилан харсан ажээ. Тиймээс Данзанравжаа амьдралынхаа сүүлийн гучин жилийг Шамбалын орныг барих үйлсээр богиносгосон хэмээн ярьдаг. Тэрбээр түүнийг дагах хойч үеийнхнийг түүнтэй хамт Шамбалын оронд уулзаж, сэтгэлийн бүрэн ариусгалд хүрэхийн тулд тус газрыг байгуулсан ч гэдэг. Тиймээс Шамбалын оронд очсон хүн бүр газраас нэгэн цагаан чулууг сонгон авч овог нэрээ шившин үлдээдэг юм билээ. Ингэснээр тус газар ирснээ дуулган бүртгүүлж байгаа хэрэг хэмээн нутгийн олон билэгдэнэ. Зөвхөн Догшин Хутагт хийгээд түүний шавь нарын үр хойч, тэдгээртэй ямар нэгэн байдлаар холбоотой хүн л тус газарт очдог гэдэг. Харин очих ёсгүй хүмүүс нь яагаад ч юм тэр газар хүрдэггүй гэдэг юм билээ.

Тэрхүү Шамбалын оронд нэвтэрснээр энергийн төв хэмээх тэр газарт хүрнэ. Тэнд очсон хүмүүс газар хөлбөрөх нь хөлбөрч, хөл нүцгэн алхалж өөр өөрийнхөөрөө энергийг авна. Хойхно талд нь байх овоон дээр гарч мөн л гараа алдлан өргөж энерги авахын зэрэгцээ “Үлэмжийн чанар” гэх Данзанравжаагийн зохиосон дууг бадаг алдалгүй дуулах ёстой юм.

Догшин ноён хутагт Данзанравжаа  нууц тарнийн эрдмийг гарамгай эзэмшсэн байсан нэгэн бөгөөд хатуу хар архийг үлээгээд ус болгочихдог ид шидтэй хүн байсан гэдэг. Тиймээс тэнд гарсан хүн бүр архи өргөж, хүслээ шившин, гэр бүлийнхэндээ энерги шингэсэн архийг хадгалан авч одсон.

Хамарын хийд цааш явахад Догшин Хутагтын бясалгал үйлдэж, бүтээл туурвиж байсан гэх агуйнуудыг үзэж сонирхоно. Данзанравжаа өдөр бүр хоол идэхийнхээ өмнө модон тагшаа хаданд үрдэг байжээ. Сүүл сүүлдээ түүний аяга нь шингэн бүү хэл зүйл тогтох аргагүй хавтгай болж байсан гэдэг. Энд түүнтэй хамт бясалгал үйлдэж байсан олон лам байсан гэх бөгөөд тэд бүгд өл даалгүй таалал төгсчээ. Тэдгээрийг таалал төгсөх бүрийд агуйн амыг хааж бөглөдөг байсан гэх.

Аяллын төгсгөлд Баянзүрх хайрхан хэмээн нэрлэсэн “Хүслийн уул”-нд очно. Хүслээ шившин шившин галд ноцоодог гэх энэ ууланд олны хөл үл тасарна. Говийн уул гэхэд огцом өндөр агаад галт уулын хүрмэн чулуун хайргаар бүрхэгдсэн байдаг. Энэ уулыг халхын үзэсгэлэнт долоон хайрханы нэг гэж үздэг ажээ. Уулын оройд зөвхөн эрчүүд гарах “эрхтэй” гэх бөгөөд түүний бэл хавьцаа бүсгүйчүүд хүслээ бичсэн цаасаа шатаана. Энэ бүхэн энерги авах гэсэн хэн бүхний аяллын маршрут болох аж.

Сакура цэцэглэх цагаар явсан бидний нөхдийн аялал ч ийнхүү өндөрлөсөн юм. Юутай ч Говийн Догшин Хутагт Дулдуйтын Данзанравжаа гэх агуу хүний ухааны бяд, хөлийн мөр хүрсэн газар очсондоо баярлаад ханашгүй. Харин замын зардлаас өөр гавьтай зардал гараад байхгүй энэ газарт аялал жуулчлалыг хөгжүүлж чадвал түүний үр хойчдоо үлдээсэн их ачийн өчүүхэн хэсгийг ч болов бий болгох биз ээ.

Оросын "ТНТ" суваг өнгөрөгч амралтын өдөр "Зөн билгийн тулаан"-ы тав дахь үеийн ялагчийг тодруулжээ. Үнэмлэхүй ялагчаар үзмэрч Лилия Хегай шалгарсан байна. Лилия зоос зүүсэн малгай өмссөн нь хөдлөх бүрт нь шаржигнан дуугарч байжээ. Тэрбээр нэлээд их тамхи татдаг. Бусад өрсөлдөгчтэйгээ огт харилцахгүй байсан гэнэ. Түүний өрсөлдөгчид ч Лилияд таатай хандаагүй аж. Зарим нь "Бидэнд ирж байгаа мэдээллийг хааж байна. Тэр илбэ шидээр бусдыг ховсддог" гэсэн гомдол гаргаж байжээ.

Лилия хятад, солонгосын эрлийз. Түүний ярьснаар бараг "төрөхөд" нь шахам өнгөрсөн, ирээдүйн тухай зураг харагддаг байсан гэнэ.

-Та ялсандаа баяртай байгаа байх?
-Миний ялалт бол зүгээр л үр дүн. Би их ядарч байна. Би ганцаараа байх дуртай. Хэдийгээр би ялсан ч зарчмын хувьд онцын ялгаагүй дээ. Гэвч хүүхдүүд маань надаар бахархаж байгааг харах сайхан байсан шүү.

-Тэгэхээр ялалтын баяраа тэмдэглэхгүй гэсэн үг үү?
-Би хамгийи түрүүнд амарна. Миний гэрт ганцаараа байхыг хүсэхдээ нуугддаг "оромж" бий.

-Ийм баяраас татгалзаж болно гэж үү. Эсвэл танд нууцхан хобби байдаг юм уу?
-Би казинод тоглодог. Хэнд ч хүсэхээргүй "шунал"-хобби юм даа. Тоглохын тулд би дээд хүчний авьяасаа ашигладаг. Би өөр юу ч хийж чадахгүй. Би чинь боловсролгүй хүн. Тэгээд би казиногоос салахын тулд "Зөн билгийн тулаан"-ы зохион байгуулагчид руу утасдсан. Хүчээ сорихын тулд.

-Тэгэхээр та өөрийгөө нууц авьяастай гэдэгт итгэдэггүй байсан хэрэг үү?
-“3өн билгийн тулаан"-д өөрийгөө сорьсон. Өмнө нь би өөрийгөө үзмэрч эсвэл бусдыг мэхлэгч гэдгээ мэддэггүй байсан.

-Төслийн хамгийн хэцүү нь юу байсан бэ?
-Хүмүүстэй ажиллах. Тэднийг хайх нь хамгийн хэцүү байсан. Хүн бүхэн өөрийн гэсэн зураг хувь тавилантай шүү дээ. Тиймээс надад нохойтой ажиллах хэсэг амар байсан. Гэхдээ би энэ шалгалтыг амжилттай даваагүй л дээ. Гэсэн ч нохойтой ажиллахад таатай байсан. Алга болсон хүүхдүүдийн тухай эцэг, эхэд нь хэлэх үнэхээр хүнд. Харин зураг авалтын групп хэрхэн ажиллаж байгаа нь таалагдсан. Дэлгэцээр харахад бүгд энгийн мөртлөө нар, салхи, цас, бороо, өдөр шөнийг ялгалгүй ажиллана гэдэг хэцүү юм билээ.

-Та өөрийнхөө чадварыг хэзээнээс мэдсэн бэ?
-Сайн санадаггүй юм. Ээж маань хүүхэд байх үеэсээ л гэдэг. Гуравдугаар ангид сурч байхад манай хөрш биднийг дээрэмдэх гэж байгааг урьдчилан хэлсэн юмдаг.

-Болох хэргийг урьдчилан мэднэ гэдэг тийм ч таатай хэрэг биш байх?
-Тийм ээ. Би авьяас чадвартаа баярлаж талархаад байдаггүй. Ямар ч хүнийг юу бодож байгааг мэднэ гэдэг компьтерийн диск л гэсэн үг.

-Таны ойр дотныхон хэрхэн хүлээж авдаг вэ?
-Төрөл төрөгсөд маань надад хэрэглэгчийн зүгээс л ханддаг. Байнга л ямар нэг юмны тухай асуудаг. Харин миний хүүхдүүдийн хувьд... Ээжийг нь галзуу солиотой хүний тоонд оруулдаг бол. Юу нь сайхан байх вэ дээ. Миний хувьд гэр бүл маань хамгийн эн тэргүүний чухал зүйл. Нөхөртэйгээ байнга шахам мууддаг ч түүндээ эргээд л очдог. Би хүүхдүүдээ сайн хүмүүжилтэй хүн болгохыг хүсч байна.

-Үнэхээр таны авьяас чадвар өөрт чинь тус болдоггүй гэж үү?
-Би сэтгэлийн дотоод мэдрэмжээ байнга сонсдог. Нэг удаа би мэс заслын ширээн дээр туршилтын туулай шиг байсан ч эмчийн гар хөнгөхөн гэдэг нь мэдрэгдэж байсан. Огтхон ч айгаагүй. Хагалгаа ч амжилттай болсон. Бүх эмч намайг хүүхэд шиг савтай. Төрөх боломжгүй гэж байсан ч би бүх зүйл сайн болно гэдгийг мэдэрч байв. Би одоо хоёр хүүхэдтэй.

-Хэн нэгэнд муу санаж байсан удаатай юу?
-Манай байрыг үерт урсахад хорон найз маань баярлаж байсан. Би гар руугаа харж тэр шангаа хүртэх болно гэсэн. Хэсэг хугацааны дараа тэр үнэтэй тавилга худалдаж авсан ч паар нь хагарч усанд автсан.